Hype, hype, hoer@! Kritische noten bij de invoering van computers in het onderwijs
In het essay Kritische noten bij de invoering van computers in het onderwijs stellen de auteurs dat computers in het onderwijs meer schade berokkenen dan dat ze pedagogisch nut hebben.
In een essay over ict op school stellen Werner Govaerts, van de Antwerpse Rudolf Steineracademie en Hans Annoot, Steinerschool-begeleider, dat computers in het onderwijs meer schade berokkenen dan dat ze pedagogisch nut hebben. Volgens de auteurs forceert de overheid het computer- en internetgebruik in de scholen uit puur economische motieven. In De Morgen (11/9/03) drukt Annoot het zo uit: "Net zoals een school leerlingen niet met een videotoestel of een friteuse leert werken, hoort het leren gebruiken van een pc evenmin in de klas thuis."
Govaerts en Annoot citeren instemmend de Braziliaanse professor computerwetenschappen Valdemar Setzer, die het een grote drogreden vindt dat kinderen en jongeren met computers moeten leren omgaan omdat ze anders achterstand zullen oplopen in hun latere zoektocht naar een job. Setzer beweert dat computers zo eenvoudig worden en de on line helpfuncties zo krachtig dat iedereen op gelijk welke leeftijd een computer kan leren gebruiken. Die vaardigheid hoeft, aldus Setzer, niet op school te worden onderwezen.
Pertinente bedenkingen Bij Agoria zullen ze dit niet graag horen en ik vermoed dat de meeste lezers van deze column de beweringen van de Steineracdemie eveneens grote onzin vinden. Toch staan er in het essay enkele pertinente bedenkingen over ict op school. De auteurs stellen bijvoorbeeld vast dat bij de invoering van de computer op school het paard voor de kar werd gespannen. De infrastructuur kwam eerst en pas daarna begon men na te denken over een pedagogisch project.
Dergelijk project is er voor wat de ict betreft eigenlijk nog steeds niet. Erger nog: er bestaat nauwelijks wetenschappelijk onderzoek over het gebruik van de computer op school. Het Vlaamse Departement van Onderwijs geeft op zijn website zelf toe dat een systematisch wetenschappelijk onderzoek naar de meerwaarde van de introductie van ict op school ontbreekt. Het handvol bestaande onderzoeken werd bovendien gesponsord door computerfirma's of uitgevoerd door onderzoekers die werken in de technologiesector. Toch wordt er heel wat gemeenschapsgeld geïnvesteerd in ict op school, volgens sommigen trouwens nog veel te weinig. Wie weet blijken die forse investeringen, bij nader onderzoek, weggegooid geld te zijn?
Mensopvatting
Het essay van de Steineracademie wordt nog interessanter wanneer de auteurs ingaan op wat een computer eigenlijk is. Spontaan zou ik antwoorden: een werkinstrument. Govaerts en Annoot tonen echter aan dat een computer geen neutraal werkinstrument is. Achter de ict gaat een bepaalde mensopvatting schuil, die niet noodzakelijkerwijze overeenstemt met de mensopvatting van - bijvoorbeeld - de aanhangers van de antroposofie, de filosofie die ten grondslag ligt aan de Steinerpedagogie. Sommigen zijn het niet eens met het 'digitale nihilisme' dat de mens reduceert tot de fysische processen die zich in zijn hersenen afspelen. Het is filosofisch niet neutraal om, zoals (bijvoorbeeld) Ray Kurzweil in Het tijdperk van de lerende computers, te concluderen dat de mens 'vermoedelijk' een (erg ingewikkelde) machine is. Die opvatting mag en moet in vraag worden gesteld.
Een kritische geest is trouwens een vaardigheid die in onze zogenaamde kennismaatschappij steeds belangrijker wordt. Het onderwijs zou, aldus de auteurs, in plaats van zich uitsluitend te concentreren op technologische vaardigheden, beter jongeren een stevig oordeelsvermogen aanleren.
Het is moeilijk om in minder dan zeshonderd woorden recht te doen aan een essay van honderd pagina's. Er staan nog meer provocerende (in de goede betekenis van het woord) zaken in Kritische noten bij de invoering van computers in het onderwijs. Ik raad iedereen die met de ict begaan is de lectuur ervan aan.
